Ўзбекистонда сўнгги йилларда аҳолининг турмуш даражасини юксалтириш ва уй-жой билан таъминлаш давлат сиёсатининг энг устувор йўналишларидан бирига айланди. Бу жараёнда амалга оширилаётган ислоҳотлар фақатгина қурилиш ҳажмини оширишдан иборат бўлмай, балки демографик ўсиш ва урбанизациянинг жадаллашуви билан узвий боғлиқ ҳолда комплекс ёндашув асосида олиб борилмоқда.
Демографик омил ва уй-жойга бўлган талабнинг ортиши
Мамлакатимизда кузатилаётган юқори демографик ўсиш суръатлари уй-жой сиёсатини тубдан қайта кўриб чиқишни талаб қилмоқда. Сўнгги йилларда республика аҳолиси сони йилига қарийб 800 минг нафарга, янги оилалар сони эса 250 мингтага ортаётгани уй-жойга бўлган талабни қондириш бўйича ишларни кескин жадаллаштиришни тақозо этмоқда. Ушбу талабни қондириш мақсадида 2025 йилнинг ўзида 110 мингга яқин квартирали уй-жойларни барпо этилди. 2040 йилгача эса ҳар йили қуриладиган уй-жойлар сонини икки баробарга ошириб, 421 мингтага етказиш ва ипотека кредитлари портфелини 56,7 миллиард долларгача ошириш мақсад қилинган.
Урбанизация ва комплекс қурилишга ўтиш (Вертикал ўсиш)
Аҳолининг тез ўсиши ва ер ресурсларининг чекланганлиги сабабли шаҳарларни кенгайтириш сиёсати ўзгармоқда. Ҳозирда республикадаги кўп квартирали уй-жой фондининг қарийб 40 фоизини ташкил этаётган 2-3 қаватли уйлар ўрнига, юқорига (вертикал) ўстириш тамойили асосида ижтимоий соҳа объектлари ва яшил майдонларга эга замонавий уй-жойлар қуришга ўтилмоқда.
«Янги Ўзбекистон» массивларини барпо этишда урбанизация тамойиллари қатьий белгиланди. Хусусан, массивлар учун янги ҳудудлар қуйидаги мезонлар асосида танланади:
– Массивнинг туман (шаҳар) марказига яқин (2 километргача) ҳудудда жойлашганлиги ва инфратузилмага эгалиги.
– Ҳудудда камида 70 минг киши истиқомат қилиши.
– Камида 100 минг квадрат метр майдонга эга, 7 қаватдан кам бўлмаган уйлар қурилиши.
Институционал ислоҳотлар ва рақамлаштириш
Урбанизация ва уй-жой бозорини давлат томонидан самарали бошқариш мақсадида Урбанизация ва уй-жой бозорини барқарор ривожлантириш миллий қўмитаси ташкил этилди. Ушбу қўмита урбанизация жараёнларини, реновация дастурларини ва «Янги Ўзбекистон» массивлари қурилишини мувофиқлаштиради. Шаҳарларнинг тартибсиз кенгайишининг олдини олиш мақсадида республикада 45 та агломерация ҳудудларини белгилаш ва «Барқарор шаҳар» платформасини ишга тушириш мўлжалланмоқда. Шунингдек, барча шаҳарсозлик жараёнларини, ер банкини ва лойиҳаларни ўзида жамловчи «Uy-joy» ягона рақамли урбанизация платформаси яратилмоқда.
Экологик барқарорлик ва “Яшил” стандартлар
Замонавий урбанизация жараёнида экологик барқарорлик устувор вазифадир. Давлат дастурларига кўра, «Янги Ўзбекистон» массивларида кўп квартирали уй-жойларни қуриш харажатларининг камида 2 фоизи уй-жойлар атрофида яшил ҳудудлар яратишга йўналтирилиши шарт. Тошкент шаҳрида амалга ошириладиган йирик инвестиция лойиҳаларида эса ҳудуднинг камида 30 фоизида яшил майдонлар ташкил этилиши қатъий белгиланган. Уй-жойлар ва қурилиш лойиҳалари махсус “яшил” стандартлар асосида баҳоланади ва сертификатланади.
Ижтимоий ҳимоя ва молиялаштириш (Ипотека субсидиялари) Урбанизациянинг жадаллашуви аҳолининг ижтимоий ҳимояга муҳтож қатламларини уй-жой бозоридан четда қолдирмаслиги керак. Шу мақсадда ипотека субсидиялари тизими «subsidiya.idm.uz» платформаси орқали тўлиқ автоматлаштирилди. Даромади юқори бўлмаган оилалар, 30 ёшгача бўлган ёшлар, оғир ижтимоий вазиятга тушиб қолган ёлғиз аёллар ва расмий меҳнат мигрантларига бошланғич бадал ва фоиз тўловларини қоплаш учун давлат бюджетидан субсидиялар ажратиш тизими кенгайтирилди.
Умуман олганда, Ўзбекистонда аҳолининг уй-жой шароитларини яхшилаш борасидаги ислоҳотлар шунчаки янги бинолар қуриш эмас, балки кучли демографик ўсишга дош бера оладиган, экологик тоза, инфратузилмага эга ва аҳоли учун қулай бўлган замонавий урбанизация муҳитини яратишга қаратилган кенг кўламли давлат сиёсатидир.