Иқлим ўзгаришига қарши кураш бугун нафақат экологик зарурат, балки давлатларнинг иқтисодий рақобатбардошлиги, энергетика хавфсизлиги ва халқаро ҳамкорлик салоҳиятини белгилайдиган муҳим омилга айланмоқда. Шу нуқтаи назардан, БМТнинг Иқлим ўзгариши тўғрисидаги ҳадли конвенцияси доирасида ўтказиладиган COP31 конференцияси Ўзбекистон учун халқаро иқлим дипломатиясидаги иштирокини мустаҳкамлаш, яшил инвестицияларни жалб этиш ва барқарор иқтисодий тараққиётни жадаллаштиришда янги имкониятлар очиши мумкин.

Иқлим дипломатияси: глобал кун тартибидан миллий манфаатлар сари

Сўнгги йилларда иқлим ўзгариши халқаро муносабатларнинг устувор йўналишларидан бирига айланди. Глобал ҳароратнинг кўтарилиши, сув ресурсларининг камайиши, қурғоқчилик ва экстремал об-ҳаво ҳодисаларининг кўпайиши давлатлардан нафақат миллий даражада чоралар кўришни, балки ўзаро келишилган халқаро сиёсат юритишни ҳам талаб этмоқда.

Айниқса, Марказий Осиё учун иқлим ўзгариши оқибатлари жиддий аҳамият касб этади. Минтақада сув ресурсларидан оқилона фойдаланиш, чўлланишнинг олдини олиш, қишлоқ хўжалигини янги иқлим шароитларига мослаштириш ва энергетика тизимини модернизация қилиш долзарб вазифалардан ҳисобланади.

Ўзбекистон ушбу жараёнларда фаол иштирок этиб, иқлим масалаларини ташқи сиёсат, иқтисодий ислоҳотлар ва минтақавий ҳамкорлик билан узвий боғлашга интилмоқда. COP31 ана шу ёндашувни халқаро майдонда илгари суриш учун муҳим дипломатик платформа бўлиши мумкин.

Ўзбекистоннинг халқаро иқлим сиёсатидаги ўрни

Ўзбекистон Париж битими иштирокчиси сифатида иқлим ўзгаришига қарши курашиш бўйича халқаро мажбуриятларни амалга оширишга қаратилган сиёсат юритмоқда. Мамлакатда қайта тикланувчи энергия манбаларини ривожлантириш, энергия самарадорлигини ошириш, табиий ресурслардан оқилона фойдаланиш ва иқтисодиёт тармоқларида экологик барқарорликни таъминлаш бўйича ислоҳотлар олиб борилмоқда.

Бу жараёнда иқлим дипломатияси алоҳида ўрин тутади. У илғор технологияларни жалб этиш, халқаро молия институтлари билан ҳамкорликни кенгайтириш, миллий манфаатларни ҳимоя қилиш ва минтақавий ташаббусларни илгари суришни ҳам ўз ичига олади.

Ўзбекистоннинг Оролбўйи минтақасида экологик вазиятни яхшилашга қаратилган ташаббуслари бу борада муҳим мисолдир. COP31 доирасида ушбу тажрибани халқаро ҳамжамиятга тақдим этиш, Оролбўйида амалга оширилаётган лойиҳалар учун қўшимча молиявий ва технологик ресурсларни жалб қилиш имкониятлари мавжуд.

Яшил иқтисодиёт: барқарор ўсишнинг янги модели

Бугунги кунда яшил иқтисодиётга ўтиш Ўзбекистоннинг узоқ муддатли иқтисодий ривожланишида муҳим аҳамият касб этмоқда. Яшил иқтисодиёт ресурслардан самарали фойдаланиш, атроф-муҳитга салбий таъсирни камайтириш ва инновацион технологияларни жорий этиш орқали иқтисодий тараққиётни таъминлашга қаратилган.

Ўзбекистонда қуёш ва шамол энергетикасини ривожлантириш бўйича амалга оширилаётган лойиҳалар ушбу ўзгаришларнинг амалий ифодасидир. Мамлакатнинг қуёш энергияси салоҳияти ва электр энергиясига ўсиб бораётган талаб қайта тикланувчи энергетикага инвестиция киритиш учун қулай шароит яратади.

Шу билан бирга, яшил иқтисодиёт фақат энергетика соҳаси билан чекланмайди. Саноат корхоналарида энергия тежамкор технологияларни жорий этиш, сувни тежайдиган суғориш тизимларини кенгайтириш, экологик транспортни ривожлантириш ва чиқиндиларни қайта ишлаш ҳам ушбу жараённинг ажралмас қисмидир.

Иқлим молияси ва халқаро инвестициялар: COP31 қандай имкониятлар яратади?

Яшил иқтисодиётни ривожлантириш катта ҳажмдаги инвестицияларни талаб этади. Шу сабабли иқлим молияси COP31 кун тартибида Ўзбекистон учун энг муҳим масалалардан бири бўлиши мумкин.

Хусусан, яшил облигациялар, имтиёзли кредитлар, грантлар, давлат-хусусий шериклик механизмлари ва халқаро иқлим жамғармалари орқали молиялаштириш манбаларини кенгайтириш муҳим аҳамиятга эга. Бироқ инвестицияларни жалб қилишнинг ўзи етарли эмас. Лойиҳаларнинг иқтисодий самарадорлиги, экологик натижалари, шаффофлиги ва халқаро стандартларга мувофиқлиги ҳам таъминланиши зарур.

COP31 Ўзбекистон учун аниқ инвестициявий таклифларни халқаро ҳамкорларга тақдим этиш ва янги шериклик муносабатларини шакллантириш майдонига айланиши мумкин.

Марказий Осиёда минтақавий иқлим ҳамкорлигини кучайтириш

Иқлим ўзгариши давлат чегараларини тан олмайди. Шу боис Марказий Осиё мамлакатлари учун экологик хавфларга қарши биргаликда ҳаракат қилиш стратегик аҳамиятга эга.

Минтақадаги сув ресурслари, трансчегаравий дарёлар, энергетика тизимлари ва қишлоқ хўжалиги ўзаро чамбарчас боғлиқ. Ўзбекистон бу борада минтақавий мулоқотни мустаҳкамлаш, сув ва энергетика соҳаларида ўзаро манфаатли ҳамкорликни ривожлантириш ҳамда иқлим ўзгаришига мослашиш бўйича қўшма ташаббусларни илгари суриш имкониятига эга.

COP31 доирасида Марказий Осиё давлатларининг умумий экологик манфаатларини халқаро кун тартибига олиб чиқиш ва минтақавий лойиҳалар учун молиявий ресурсларни жалб қилиш муҳим натижалардан бири бўлиши мумкин.

Иқлим ўзгаришига мослашиш: аҳоли фаровонлиги устувор вазифа

Иқлим сиёсати самарадорлиги фақат парник газлари чиқиндиларини қисқартириш билан ўлчанмайди. Унинг муҳим мезонларидан бири аҳоли ҳаёти ва иқтисодиётнинг иқлим хавфларига нисбатан бардошлилигини оширишдир.

Ўзбекистон шароитида бу, аввало, сув танқислигига мослашиш, қишлоқ хўжалигида ҳосилдорликни сақлаш, иссиқлик тўлқинларининг аҳоли саломатлигига таъсирини камайтириш ва табиий офатларга тайёргарликни кучайтиришни англатади.

Иқлимга мослашиш бўйича самарали сиёсат юритиш учун илмий тадқиқотлар, замонавий мониторинг тизимлари ва малакали мутахассислар тайёрлаш муҳимдир.

COP31дан кейинги вазифалар: ташаббуслардан амалий натижалар сари

Халқаро иқлим конференцияларининг аҳамияти уларда қабул қилинган баёнотлар билангина эмас, балки эришилган келишувларнинг амалда қандай бажарилиши билан ҳам белгиланади.

Шу сабабли Ўзбекистон учун COP31 доирасидаги иштирокни аниқ иқтисодий ва институционал натижаларга йўналтириш муҳимдир. Бунда инвестицияга тайёр яшил лойиҳалар портфелини шакллантириш, халқаро молиялаштириш механизмларидан фойдаланиш салоҳиятини ошириш ва давлат ҳамда хусусий сектор ўртасидаги ҳамкорликни мустаҳкамлаш устувор вазифалар бўлиб қолади.

Хулоса қилиб айтганда, COP31 Ўзбекистон учун халқаро иқлим дипломатиясидаги иштирокини янги босқичга олиб чиқиш ва яшил иқтисодиётга ўтиш жараёнини жадаллаштириш имкониятидир. Эндиликда асосий вазифа глобал иқлим ташаббусларини миллий иқтисодиётнинг аниқ эҳтиёжлари билан уйғунлаштириш, халқаро келишувларни амалий лойиҳаларга айлантириш ва экологик барқарорликни аҳоли фаровонлиги билан боғлашдан иборат.

ЖИДУ Халқаро иқтисодиёт кафедраси доценти

Сурия Тураева