<\/p>\n
Bir necha yil oldin “aqlli shahar” tushunchasi asosan raqamli boshqaruv panellari, haydovchisiz transport, sensorlarning keng joriy etilishi va avtomatlashtirilgan shahar xizmatlari bilan bog\u2018liq bo\u2018lgan futuristik g\u2018oya sifatida qabul qilingan.<\/p>\n
Bugungi kunda “aqlli shahar” amaliy xarakterga ega bo\u2018lib, dolzarb urbanistik muammolarni hal qilishning amaliy vositasi sifatida qaralmoqda. Bu aholi sonining tez o\u2018sishi, yirik megapolislarga migratsiya oqimining kuchayishi, infratuzilmaning haddan tashqari yuklanishi va o\u2018sib borayotgan iqlim xavflariga duch kelayotgan barcha mamlakatlar uchun xosdir.<\/p>\n
Bunday sharoitda “aqlli” texnologiyalar o\u2018z-o\u2018zidan maqsad bo\u2018lmay, balki shaharning asosiy tizimlari – transport, energetika, uy-joy kommunal xo\u2018jaligi, chiqindilarni boshqarish va ekologik monitoringning barqarorligi hamda samaradorligini oshirish mexanizmiga aylanmoqda. Bu shaharlarga yangi muammolarga moslashuvchanroq moslashish, infratuzilmaga yuklamani kamaytirish va shahar muhiti sifatini oshirish imkonini beradi.<\/p>\n
Shu bilan birga, “aqlli shahar” qurilishi strategik iqtisodiy ahamiyatga ega bo\u2018lib, uzoq muddatli o\u2018sish drayverlarini shakllantiradi. Bunday loyihalar raqamli infratuzilma, innovatsion xizmatlar va barqaror rivojlanish tamoyillarini o\u2018zida mujassam etgani sababli katta miqdordagi investitsiyalarni jalb etadi.<\/p>\n
“Aqlli” hududlarni rivojlantirish axborot texnologiyalari va telekommunikatsiyalardan tortib muhandislik va shahar ma\u2019lumotlarini tahlil qilishgacha bo\u2018lgan yuqori texnologiyali sohalarda yangi ish o\u2018rinlarini yaratishga xizmat qiladi. Shuningdek, shahar infratuzilmasi modernizatsiya qilinmoqda, bu esa resurslarni boshqarish samaradorligini va aholining umumiy turmush darajasini oshirmoqda.<\/p>\n
Shuning uchun ham O\u2018zbekiston va Ozarbayjonning bu boradagi qarashlari alohida e\u2019tiborga loyiqdir. Ikki davlat nafaqat global tendensiyaga ergashmoqda, balki texnologiyalar insonga xizmat qiladigan va qulay hamda barqaror kelajak qurishga yordam beradigan “aqlli” urbanizatsiyaning o\u2018z modelini yaratmoqda.<\/p>\n
Bu borada, ayniqsa, barqaror demografik o\u2018sish sharoitida urbanizatsiya masalasi tobora dolzarb bo\u2018lib borayotgan O\u2018zbekiston misolida yaqqol ko\u2018rish mumkin. Mamlakat aholisi har yili taxminan 1,8-2 foizga ko\u2018paymoqda, bu esa transport tizimi, uy-joy fondi, kommunal infratuzilma va ijtimoiy xizmatlarga qo\u2018shimcha yuk tug\u2018dirmoqda.<\/p>\n
Bunday sharoitda davlat mavjud shahar muhitini nuqtali modernizatsiya qilishga emas, balki yangi o\u2018sish markazlarini shakllantirishga e\u2019tibor qaratadi. 2019-yilda qabul qilingan “Aqlli shahar” konsepsiyasi, keyinchalik esa “Raqamli O\u2018zbekiston – 2030” strategiyasi shahar infratuzilmasi va xizmatlarini tizimli raqamli o\u2018zgartirish uchun institutsional asos yaratdi.<\/p>\n
“Yangi Toshkent” loyihasi ushbu strategik mo\u2018ljallarni amalga oshirishning amaliy natijasi bo\u2018ldi. Uning ahamiyati an\u2019anaviy shaharsozlik loyihasi doirasidan ancha tashqariga chiqadi.<\/p>\n
Aslida gap amaldagi poytaxtga yuklamani qayta taqsimlash va bir vaqtning o\u2018zida “aqlli shahar” va barqaror rivojlanish tamoyillariga asoslangan shaharni tashkil etishning mutlaqo yangi modelini shakllantirish uchun mo\u2018ljallangan yangi iqtisodiy, ma\u2019muriy va investitsiya markazini yaratish haqida bormoqda.<\/p>\n
“15 daqiqalik shahar” konsepsiyasi, yashil infratuzilmani rivojlantirish, raqamli boshqaruv, jamoat transportiga ustuvorlik berish va energiya samaradorligi tamoyillari bu yerda alohida elementlar emas, balki iqtisodiyotni fazoviy kengaytirish va shahar muhiti sifatini oshirish bo\u2018yicha kengroq strategiyaning tarkibiy qismlari sifatida namoyon bo\u2018ladi.<\/p>\n
“Yangi Toshkent” ushbu kontekstda davlat urbanizatsiya jarayonlaridan nafaqat mavjud infratuzilma muammolarini hal qilish, balki ishbilarmonlik faolligini qayta taqsimlash va shahar aglomeratsiyasining uzoq muddatli rivojlanish yo\u2018nalishini belgilashga qodir bo\u2018lgan yangi iqtisodiy o\u2018sish nuqtalarini shakllantirish uchun qanday foydalanayotganining yaqqol misoliga aylanmoqda.<\/p>\n
Shuning uchun ham loyiha xalqaro xarakterga ega. Uni amalga oshirishda Singapurning “Meinhardt Group,” Buyuk Britaniyaning “Foster + Partners” va “Cross Works,” Niderlandiyaning OMA byurosi, Yaponiyaning “Sojitz Corporation,” Janubiy Koreyaning “Incheon International Airport Corporation” va boshqa hamkorlar ishtirok etmoqda. Bu O\u2018zbekistonning global ekspertizani milliy rivojlanish modeliga integratsiya qilishga intilishini ko\u2018rsatadi.<\/p>\n
O\u2018z navbatida, Ozarbayjon “aqlli” shahar makonlarini rivojlantirishda boshqacha yondashuvni tanladi. Noldan yangi qurilish modelidan farqli o\u2018laroq, bu yerda zamonaviy shaharsozlik yechimlari va Smart City texnologiyalarini joriy etish bilan bir vaqtda yaqinda qaytarilgan hududlarni tiklash va kompleks modernizatsiya qilishga e\u2019tibor qaratilgan.<\/p>\n
Bunday yondashuv nafaqat infratuzilmani jismonan tiklashni, balki uni raqamli texnologiyalar, barqaror rejalashtirish va “yashil” standartlar asosida qayta ko\u2018rib chiqishni ham nazarda tutadi.<\/p>\n
Qorabog\u2018 va Sharqiy Zangezur Ozarbayjonga qo\u2018shib olingandan so\u2018ng, mamlakat oldida nafaqat vayron bo\u2018lgan hududlarni tiklash, balki ularni ijtimoiy-iqtisodiy jihatdan umummilliy rivojlanish makoniga qayta integratsiya qilish zarurati paydo bo\u2018ldi. Shu nuqtayi nazardan, Ozarbayjon uchun “Aqlli shahar” va “Aqlli qishloq” konsepsiyalari alohida strategik ahamiyat kasb etib, zamonaviy hududiy rejalashtirish va boshqaruv modelini shakllantirishga asos bo\u2018ldi.<\/p>\n
Ushbu yondashuvda texnologiyalar faqat modernizatsiya funksiyasi doirasidan chiqib, hududlarni kompleks rivojlantirish vositasiga aylanadi. Ular hayot faoliyatini tezroq tiklashga, aholining qaytishi uchun sharoit yaratishga, iqtisodiy faollikni yo\u2018lga qo\u2018yishga va hududiy rivojlanishni boshqarishning yanada samarali tizimini yaratishga yordam beradi.<\/p>\n
Bunga eng yorqin misol sifatida Ozarbayjonning birinchi “aqlli qishlog\u2018i” – Ag\u2018alini keltirish mumkin. Loyiha raqamli infratuzilma, qayta tiklanadigan energiya, aqlli qishloq xo\u2018jaligi va zamonaviy davlat xizmatlari mojarodan keyingi tiklanishning yangi modelining bir qismiga aylanayotganini namoyish etadi.<\/p>\n
Uning maydoni qariyb 119 gektarni tashkil etadi va “aqlli” tizimlar elementlari bilan jihozlangan 200 dan ortiq zamonaviy ekologik uylarni, shuningdek, ijtimoiy va jamoat infratuzilmasi obyektlarini – maktab, bolalar bog\u2018chasi, tibbiyot markazi, ASAN xizmat va DOST markazlarini, shuningdek, kichik biznes obyektlari va ma\u2019muriy binolarni o\u2018z ichiga oladi.<\/p>\n
Xuddi shunday fazoviy rivojlanish mantig\u2018i boshqa aholi punktlarida – Fuzuliy, Agdam, Shusha, Xo\u2018jali va boshqa bir qator joylarda ham kuzatilmoqda, bu yerda ekologik barqarorlik, transport qulayligi hamda shahar va qishloq xizmatlarini raqamli boshqarish tamoyillariga asoslangan yangi infratuzilma modeli shakllanmoqda.<\/p>\n
Shu bilan birga, O\u2018zbekiston kabi Ozarbayjon ham modernizatsiya qilishning muhim resursi sifatida xalqaro hamkorlikka faol tayanmoqda. Raqamli yechimlarni amalga oshirishda Huawei ishtirok etmoqda, Jahon banki tahliliy va maslahat yordamini ko\u2018rsatmoqda, Yaponiya esa ilg\u2018or texnologik amaliyotlarni joriy etishga hissa qo\u2018shib, aqlli infratuzilma va “yashil” energetika sohasida hamkorlikni rivojlantirmoqda.<\/p>\n
O\u2018zbekiston yangi shahar muhitini noldan boshlab shakllantirmoqda, Ozarbayjon esa uni murakkab tarixiy va hududiy o\u2018zgarishlar asosida rivojlantirmoqda. Bir qarashda turli xil boshlang\u2018ich nuqtalar, ammo aynan shu narsa ularning yondashuvlaridagi o\u2018xshashlikni ayniqsa yaqqol ko\u2018rsatadi. Ikkala holatda ham raqamli infratuzilma shahar ustidagi ustqurma sifatida qaralmaydi, balki dastlab uning asosiga qo\u2018yiladi va keyingi rivojlanish mantiqini belgilaydi.<\/p>\n
Shu bilan birga, hech bir davlat tayyor yechimlarni to\u2018g\u2018ridan-to\u2018g\u2018ri nusxalash modeliga amal qilmaydi – Singapur, Dubay va Qatar misollari o\u2018rganiladi, ammo takrorlanmaydi. Buning o\u2018rniga demografik, geografik, tarixiy va ijtimoiy sharoitlarga moslashtirilgan o\u2018z rivojlanish arxitekturalari shakllantiriladi. Bunda tanlovning cheklanganligi emas, balki strategik yondashuvning yetukligi namoyon bo\u2018ladi.<\/p>\n
Markaziy Osiyo va Janubiy Kavkazda jadal urbanizatsiya sharoitida O\u2018zbekiston va Ozarbayjon tajribasi rivojlanishning yangi modellari uchun o\u2018ziga xos “laboratoriya” sifatida ahamiyat kasb etmoqda. Ularning strategiyalari vositalari va e\u2019tibori bilan farq qilsa-da, umumiy maqsad – texnologiya, barqarorlik, moslashuvchanlik va insonga yo\u2018naltirilgan yondashuvni o\u2018zida mujassam etgan yangi avlod shaharlarini shakllantirish bilan birlashtirilgan.<\/p>\n
\n
Mashrapov Abbosbek<\/strong><\/p>\n Markaziy Osiyo xalqaro instituti yetakchi ilmiy xodimi<\/p>\n <\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Ushbu sahifa faqat \u0420\u0443\u0441\u0441\u043a\u0438\u0439 tillarda mavjud.<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":6245,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[5],"tags":[],"class_list":["post-6278","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-5"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/gk-usbekistan.de\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6278","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/gk-usbekistan.de\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/gk-usbekistan.de\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gk-usbekistan.de\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gk-usbekistan.de\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=6278"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/gk-usbekistan.de\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6278\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6279,"href":"https:\/\/gk-usbekistan.de\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6278\/revisions\/6279"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gk-usbekistan.de\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/media\/6245"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/gk-usbekistan.de\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=6278"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/gk-usbekistan.de\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=6278"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/gk-usbekistan.de\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=6278"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}